CZARNUSZKA – ZŁOTO FARAONÓW

 

 

            Od wieków w tradycyjnej medycynie stosowano surowce pochodzenia roślinnego. Jedną z roślin znaną ze swych leczniczych właściwości już od ponad dwóch tysięcy lat jest czarnuszka siewna ( Nigella sativa L. ). Była ona bardzo ceniona w starożytnym Egipcie, Grecji, Rzymie i Indiach, nazywana złotym środkiem na wszelkie dolegliwości zdrowotne. Czarnuszka choć pochodzi z Iraku i Turcji, to obecnie rośnie dziko również w krajach basenu Morza Śródziemnego oraz jest uprawiana w wielu innych miejscach na Ziemi, w tym w Polsce.

            Czarnuszkę najlepiej znamy z naszej kuchni. Używamy jej jako lekko gorzką przyprawę do mięs, sosów czy chleba. Ale czy wiemy jak wspaniałym jest ona „skarbem”? Właściwości lecznicze czarnuszki zawdzięczamy obecności w jej nasionach związków takich jak alkaloidy, saponiny, flawonoidy czy substancje czynne (między innymi  tymochinon, p-cymen, karwakrol) z olejku eterycznego. Olej z jej nasion tłoczony na zimno bogaty jest natomiast  w nienasycone kwasy tłuszczowe – przede wszystkim kwas linolowy oraz oleinowy. Jest ona także źródłem witamin i minerałów.

            Nigella sativa działa przeciwwirusowo i przeciwgrzybiczo. Hamuje wzrost bakterii oraz nasila działanie niektórych antybiotyków. Bardzo duże nadzieje pokłada się aktywności związków chinonowych w przypadku zakażeń gronkowcem złocistym oraz pasożytujących w jelitach drobnoustrojów z rodzaju Shigella. W badaniach zaobserwowano również, iż olejek eteryczny pozyskiwany z nasion czarnuszki wykazuje działanie przeciwtasiemcowe. Te właściwości mogą być wykorzystane w chorobach górnych dróg oddechowych, dolegliwościach trawiennych oraz przy trudno gojących się ranach.

Czarnuszka ma również właściwości przeciwzapalne. Hamuje cyklookygenazę – podstawowy enzym biorący udział w przebiegu procesu zapalnego i obniża poziom leukotrienów – lipidów układu odpornościowego związanych z zapaleniem. Olejek eteryczny, olej tłusty i ekstrakty z nasion czarnuszki działają antyoksydacyjnie. Obie powyższe aktywności pozwalają na skuteczne stosowanie jej w terapii bólu stawów czy alergii skórnych. Pomaga w atopowym zapaleniu skóry, egzemie, łuszczycy czy pokrzywce. Olej stosowany zewnętrznie zwalcza trądzik oraz brodawki. Działa antyhistaminowo.

            Aktywność biologiczna Nigella sativa wiąże się także z jej wpływem na układ sercowo-naczyniowy i gospodarkę węglowodanową w organizmie człowieka. Wykazano, że wyciągi z nasion czarnuszki zwiększają regenerację komórek trzustki, regulują poziom glukozy we krwi oraz zmniejszają insulinooporność. Korzystnie wpływają na profil lipidowy i obniżają ciśnienie.

Zawarty w nasionach tymochinon i wielonienasycone kwasy tłuszczowe wpływają ochronnie na błonę śluzową żołądka zwiększając ilość mucyny – glikoproteiny osłaniającej śluzówkę przed działaniem enzymów trawiennych. Dodatkowo związki te zapobiegają uszkodzeniom wątroby oraz nerek.  Bardzo ciekawym zagadnieniem jest również zaobserwowane działanie przeciwbólowe i rozkurczowe – poprzez przypuszczalne pobudzanie receptorów opioidowych znajdujących się w ośrodkowym układzie nerwowym odpowiedzialnych za odczuwanie bólu, jak i hamowanie aktywności czynników prozapalnych tzw. prostaglandyn.

W publikacjach naukowych pojawiają się coraz częściej doniesienia o mechanizmach przeciwnowotworowych czarnuszki. Wpływa ona na tworzenie się naczyń krwionośnych w obrębie nowotworu spowalniając angiogenezę. Stymuluje układ immunologiczny oraz pobudza czynność i syntezę białek regulujących jego działanie.

            Badania nad aktywnością biologiczną i oddziaływaniem czarnuszki na nasz organizm nadal trwają. Jednak liczne publikacje w literaturze oraz doświadczenia pacjentów wskazują, na olbrzymią moc tej niepozornej rośliny.

Katarzyna Raj-Estal

magister farmacji

 

Bibliografia:

  1. DOROTA MAŃKOWSKA, WIESŁAWA BYLKA: Nigella sativa L. – związki czynne, aktywność biologiczna; Herba Polonica Vol. 55 No 1 2009, 109-125
  2. Magdalena Borusiewicz, Zbigniew Janeczko: Nigella sativa L. -roślinny surowiec o właściwościach plejotropowych; Postępy Fitoterapii 2015; (16)4: 223-236
« wróć